دنیای بلاکچین و رمزارزها، یک انقلاب فناورانه است که با خود مجموعهای از مفاهیم و واژگان تخصصی را به همراه آورده است. برای موفقیت در این فضای نوظهور، صرف آشنایی با نحوه خرید و فروش کفایت نمیکند؛ بلکه درک عمیق اصطلاحات تخصصی در دنیای بلاکچین ضروری است. این اصطلاحات، از اصول بنیادین فناوری مانند هش و نود گرفته تا مفاهیم مالی پیشرفته مانند DeFi و Yield Farming را در بر میگیرند. در این راهنمای جامع، به مهمترین اصطلاحات بلاکچین، اصطلاحات ارز دیجیتال به زبان ساده، و واژگان مرتبط با تریدینگ و صرافیها میپردازیم تا درک شما از اصطلاحات بازار ارز دیجیتال کامل و دقیق شود.
بلاکچین چیست؟ (Blockchain)
بلاکچین یک پایگاه داده توزیع شده و غیرمتمرکز است که به صورت زنجیرهای از بلوکها سازماندهی شده است. هر بلوک حاوی مجموعهای از تراکنشها است که با استفاده از رمزنگاری ایمن شده و به صورت متوالی و تغییرناپذیر به بلوک قبلی متصل میشود. بلاکچین، اساس فناوری رمزارزها و بستری برای قراردادهای هوشمند و کاربردهای غیرمالی دیگر است.
رمزارز چیست؟ (Cryptocurrency)
رمزارز یک واحد پول دیجیتال یا مجازی است که از رمزنگاری (Cryptography) برای ایمنسازی تراکنشها و کنترل ایجاد واحدهای جدید استفاده میکند. رمزارزها معمولاً به صورت غیرمتمرکز و مستقل از نهادهای مالی سنتی (مانند بانک مرکزی) عمل میکنند و اولین و مشهورترین نمونه آن بیت کوین است.
اصطلاحات بلاکچین
آشنایی با اصطلاحات بلاکچین برای درک زیرساختهای فناوری بلاکچین ضروری است:
- بلاک (Block): یک واحد داده در بلاکچین که حاوی مجموعه تأیید شدهای از تراکنشها، هش بلوک قبلی و یک نانس (Nonce) است.
- هش (Hash): یک کد رمزنگاری شده و منحصربهفرد با طول ثابت که به عنوان اثر انگشت دیجیتال برای هر بلوک یا تراکنش عمل میکند. هرگونه تغییر در داده، هش را کاملاً دگرگون میکند.
- نانس (Nonce): یک عدد تصادفی است که ماینرها برای پیدا کردن یک هش معتبر و معماگشایی از آن استفاده میکنند. (Number Used Once).
- نود (Node): هر رایانهای که به شبکه بلاکچین متصل است و یک نسخه کامل یا جزئی از دفتر کل توزیع شده (Ledger) را نگهداری میکند. نودها مسئول تایید و انتشار تراکنشها هستند.
- دفتر کل توزیع شده (Distributed Ledger): پایگاه دادهای که به صورت مشترک و همزمان در چندین مکان، جغرافیا و بین چندین فرد توزیع شده است. بلاکچین نوعی دفتر کل توزیع شده است.
- ماینینگ (Mining): فرآیند حل مسائل پیچیده رمزنگاری برای تأیید تراکنشها و افزودن بلوک جدید به زنجیره (در سیستمهای اثبات کار).
- اثبات کار (Proof-of-Work – PoW): الگوریتم اجماع اصلی که در بیت کوین استفاده میشود و نیازمند صرف انرژی محاسباتی بالا برای تأیید تراکنشهاست.
- اثبات سهام (Proof-of-Stake – PoS): الگوریتم اجماع جایگزین که بر اساس میزان رمزارزی که یک نود «استیک» (قفل) کرده، حق تأیید تراکنشها را به او میدهد.
- قرارداد هوشمند (Smart Contract): کدهایی که روی بلاکچین ذخیره شدهاند و اجرای یک توافقنامه را به صورت خودکار و بدون نیاز به واسطه، پس از تحقق شرایط تعیین شده، تضمین میکنند.
- کلید عمومی (Public Key): آدرس عمومی کیف پول شماست که دیگران میتوانند با استفاده از آن برای شما رمزارز ارسال کنند.
- کلید خصوصی (Private Key): رمزی محرمانه که دسترسی انحصاری به رمزارزهای شما در کیف پول را فراهم میکند و هرگز نباید فاش شود.
- امنیت در مبادله (Escrow): سرویسی که دارایی را تا زمان برآورده شدن شرایط توافق بین خریدار و فروشنده نگهداری میکند.
- توکن (Token): یک دارایی دیجیتالی که بر روی بلاکچین دیگری (مانند اتریوم) ساخته شده است، برخلاف کوین (Coin) که بلاکچین بومی خود را دارد.
- عرضه اولیه سکه (Initial Coin Offering – ICO): روشی برای جمعآوری سرمایه در پروژههای رمزارز، شبیه به عرضه عمومی اولیه سهام در بورس.
- فناوری دفتر کل توزیع شده (DLT): اصطلاح گستردهتری که شامل بلاکچین و دیگر ساختارهای دفتر کل غیرمتمرکز است.
- فورک (Fork): زمانی که بلاکچین به دو مسیر تقسیم میشود و منجر به ایجاد دو نسخه متفاوت از یک پروتکل میشود (مانند هارد فورک یا سافت فورک).
- گس (Gas): واحد اندازهگیری هزینه محاسباتی لازم برای انجام یک تراکنش یا اجرای قرارداد هوشمند در بلاکچینهایی مانند اتریوم.
- استکینگ (Staking): فرآیند قفل کردن رمزارز در یک کیف پول برای پشتیبانی از عملیات شبکه و کسب پاداش (در پروتکلهای PoS).
- غیرمتمرکز (Decentralized): وضعیتی که در آن هیچ نهاد یا مرجع واحدی کنترل شبکه را در دست ندارد.
- اوراکل (Oracle): سرویسی که اطلاعات دنیای واقعی (مانند قیمتها یا نتایج مسابقات) را به قراردادهای هوشمند روی بلاکچین منتقل میکند.
اصطلاحات ارز دیجیتال به زبان ساده و اصطلاحات ترید ارز دیجیتال
برای ورود به بازار مالی رمزارزها، درک اصطلاحات ارز دیجیتال به زبان ساده ضروری است. در این بخش، بر روی اصطلاحات ترید ارز دیجیتال تمرکز میکنیم:
| اصطلاح | معنی ساده | توضیحات تکمیلی |
| کیف پول (Wallet) | محل نگهداری کلیدهای دسترسی به داراییها. | به دو نوع سرد (آفلاین/ایمنتر) و گرم (آنلاین/قابل دسترستر) تقسیم میشود. |
| آدرس کیف پول (Wallet Address) | شماره حساب شما برای دریافت رمزارز. | یک رشته از حروف و اعداد است که عمومی است. |
| فومو (FOMO) | ترس از دست دادن سود. | شرایطی که معاملهگر به دلیل افزایش قیمت سریع، بدون تحلیل اقدام به خرید هیجانی میکند. |
| فاد (FUD) | ترس، عدم قطعیت و تردید. | انتشار اخبار منفی با هدف کاهش قیمت برای خرید ارزانتر توسط نهنگها. |
| نهنگ (Whale) | فرد یا نهادی با حجم عظیمی از رمزارز. | نهنگها با معاملات بزرگ خود، توانایی تاثیرگذاری شدید بر قیمتها را دارند. |
| پامپ و دامپ (Pump & Dump) | افزایش و کاهش مصنوعی قیمت. | افزایش قیمت عمدی توسط گروهی از افراد، سپس فروش سریع و کاهش شدید قیمت. |
| هودل (HODL) | نگهداری دارایی بدون فروش. | یک اصطلاح تریدینگ رایج به معنی حفظ رمزارز به صورت بلندمدت با وجود نوسانات. |
| سقف بازار (Market Cap) | ارزش کل یک رمزارز. | حاصل ضرب قیمت فعلی در تعداد کل کوینهای در گردش. |
اصطلاحات تریدینگ
درک دقیق اصطلاحات تریدینگ و اصطلاحات بازار ارز دیجیتال برای هر معاملهگری که میخواهد معاملات سودآوری داشته باشد، حیاتی است:
- لانگ (Long) یا خرید: باز کردن موقعیتی که معاملهگر انتظار افزایش قیمت رمزارز را دارد تا در آینده با قیمت بالاتر بفروشد و سود کند.
- شورت (Short) یا فروش استقراضی: باز کردن موقعیتی که معاملهگر انتظار کاهش قیمت رمزارز را دارد. او رمزارز را قرض گرفته و میفروشد تا بعداً با قیمت پایینتر بخرد و قرض را پس دهد.
- لوریج یا اهرم (Leverage): استفاده از سرمایه قرض گرفته شده برای افزایش قدرت خرید یا فروش در معاملات فیوچرز. لوریج میتواند سود و زیان را به طور چشمگیری افزایش دهد.
- لیکوئید شدن (Liquidation): زمانی که حساب معاملهگر به دلیل حرکت شدید قیمت در جهت مخالف پیشبینی او (در معاملات اهرمی)، تمام سرمایه خود را از دست میدهد.
- حد سود (Take Profit – TP): سفارشی که به طور خودکار موقعیت معاملهگر را در یک قیمت هدف مشخص میبندد تا سود حاصل شود.
- حد ضرر (Stop Loss – SL): سفارشی که به طور خودکار موقعیت معاملهگر را در یک قیمت مشخص میبندد تا از زیان بیشتر جلوگیری شود.
- مارجین (Margin): میزان سرمایه شخصی که معاملهگر برای باز کردن و نگهداری یک موقعیت اهرمی استفاده میکند.
- جفت ارز (Trading Pair): دو رمزارزی که در مقابل یکدیگر معامله میشوند (مثلاً BTC/USDT).
- آلت کوین (Altcoin): تمام رمزارزهایی به جز بیت کوین (مانند اتریوم، کاردانو و…).
- استیبل کوین (Stablecoin): رمزارزی که ارزش آن به یک دارایی پایدار (معمولاً دلار آمریکا) گره خورده است (مانند USDT یا USDC).
اصطلاحات صرافی ها و مفاهیم تبادل رمزارز
برای فعالیت در اصطلاحات بازار ارز دیجیتال، درک نحوه عملکرد صرافیها و اصطلاحات صرافی ها ضروری است:
- صرافی متمرکز (Centralized Exchange – CEX): پلتفرمی که توسط یک نهاد واحد اداره میشود و واسطهای بین خریدار و فروشنده است (مانند بایننس یا کوین بیس). کاربران باید به این صرافی اعتماد کنند.
- صرافی غیرمتمرکز (Decentralized Exchange – DEX): پلتفرمی که بدون واسطه و با استفاده از قراردادهای هوشمند، امکان تبادل رمزارزها را فراهم میکند (مانند Uniswap یا PancakeSwap).
- سفارش بازار (Market Order): سفارشی برای خرید یا فروش فوری رمزارز با بهترین قیمت موجود در دفتر سفارشات.
- سفارش محدود (Limit Order): سفارشی برای خرید یا فروش رمزارز در یک قیمت خاص که معاملهگر تعیین کرده است. این سفارش تا رسیدن به قیمت مورد نظر در دفتر باقی میماند.
- دفتر سفارشات (Order Book): لیستی از تمام سفارشات خرید (Bid) و فروش (Ask) که توسط کاربران با قیمتهای مختلف ثبت شده است.
- کتاب سفید (Whitepaper): یک سند رسمی که توسط یک پروژه رمزارز منتشر میشود و جزئیات فنی، اهداف، مدل کسبوکار و نقشه راه پروژه را شرح میدهد.
- حجم معاملات (Trading Volume): مقدار کل یک رمزارز که در یک دوره زمانی مشخص (معمولاً ۲۴ ساعت) در یک صرافی یا بازار خاص معامله شده است.
- کارمزد (Fees): مبلغی که صرافی یا شبکه بلاکچین برای انجام تراکنشها و خدمات خود از کاربران دریافت میکند.
- احراز هویت (KYC – Know Your Customer): فرآیندی که در صرافیهای متمرکز برای تأیید هویت کاربران و رعایت قوانین ضد پولشویی استفاده میشود.
اصطلاحات بازار ارز دیجیتال
دنیای دیفای (DeFi) و مفاهیم مالی غیرمتمرکز، مجموعهای جدید از اصطلاحات بازار ارز دیجیتال را معرفی کردهاند:
- امور مالی غیرمتمرکز (DeFi): یک اکوسیستم مالی که بر روی بلاکچین ساخته شده و خدمات مالی (مانند وامدهی، وامگیری و تبادل) را بدون نیاز به واسطههای سنتی ارائه میدهد.
- بازدهی زراعی (Yield Farming): فرآیند قرض دادن یا قفل کردن رمزارزها در یک پروتکل DeFi به منظور کسب پاداش یا بهره.
- استخر نقدینگی (Liquidity Pool): مجموعهای از رمزارزها که توسط کاربران در یک DEX قفل شده و امکان انجام معاملات غیرمتمرکز را فراهم میکند.
- عرضه اولیه صرافی غیرمتمرکز (Initial DEX Offering – IDO): روشی برای جمعآوری سرمایه توسط پروژههای جدید که از طریق صرافیهای غیرمتمرکز انجام میشود.
- توکنهای غیرقابل تعویض (NFTs): داراییهای دیجیتالی منحصربهفرد که مالکیت آنها در بلاکچین ثبت شده و برای نمایش آثار هنری، املاک یا کالاهای کلکسیونی استفاده میشوند.
- متادرس (Metaverse): یک فضای مجازی سه بعدی و اجتماعی که کاربران میتوانند در آن تعامل داشته و اغلب با استفاده از رمزارزها و NFTها فعالیتهای اقتصادی انجام دهند.
- DApp (Decentralized Application): یک اپلیکیشن که بر روی یک شبکه بلاکچین (مانند اتریوم) ساخته شده و بدون نیاز به سرور مرکزی کار میکند.
| حوزه | اصطلاح | تعریف کوتاه |
| بلاکچین | PoW | الگوریتم اجماع مبتنی بر قدرت محاسباتی. |
| بلاکچین | قرارداد هوشمند | کدی که اجرای توافقات را خودکار میکند. |
| مالی/تریدینگ | HODL | نگهداری بلندمدت رمزارز با وجود نوسانات. |
| مالی/تریدینگ | لوریج | استفاده از سرمایه قرض گرفته شده برای افزایش قدرت معامله. |
| صرافی | DEX | پلتفرم تبادل رمزارز بدون واسطه مرکزی. |
| صرافی | Limit Order | سفارش خرید/فروش با قیمت مشخص و دلخواه. |
| دیفای | Yield Farming | کسب سود از طریق قفل کردن دارایی در پروتکلهای DeFi. |
| دیفای | NFT | توکن غیرقابل تعویض و منحصربهفرد برای اثبات مالکیت. |
آشنایی با این اصطلاحات تخصصی در دنیای بلاکچین و اصطلاحات ترید ارز دیجیتال اولین گام برای فعالیت آگاهانه و کاهش ریسک در بازار پرنوسان رمزارزها است.
