مطالبه‌گر بمانیم

یادداشت مسعود خوانساری، رئیس اتاق بازرگانی تهران

1

وضعیت غریبی در کشور حاکم شده است؛ اینکه از مقام مسئول گرفته تا شهروندان عادی همگی از آینده نامعلوم و سرشار از ناامیدی صحبت می‌کنند. رسانه‌های جمعی چه داخلی و چه خارجی و از همه مهم‌تر فضای مجازی هم دائما در حال پمپاژ مجدد این ناامیدی به مردم و یکدیگر هستند. وضعیت به شکلی درآمده که اگر امروز کسی امیدوارانه حرف بزند، با انتقاد مواجه می‌شود و در بهترین حالت او را آدمی خوشبین می‌خوانند.

این مقدمه کوتاهی بود برای طرح پرسشی اساسی: آیا وضع ما آنقدر که می‌گوییم، بد است؟ در اینکه اقتصاد کشور دچار بحران تصمیم‌گیری و تحریم شده، هیچ شکی نیست. هیچ کارشناس آگاه یا فعال اقتصادی نمی‌تواند این روزها را روزگار خوش اقتصادی کشور ارزیابی کند ولی همه چیز در یک واژه خلاصه می‌شود؛ انصاف و اعتدال در ابراز نظر.

اقتصاد ایران از ابتدای سال‌۹۷ و همزمان با اوج‌گیری بحران قیمت دلار وارد فاز سختی شد. همزمان ترامپ بیشترین فشارهای خارجی را به کشور وارد کرد و برخی نارسایی‌های داخلی هم با تحریم خارجی در یک راستا قرار گرفت و در نهایت سال‌۹۷ در شکل نامطلوبی به پایان رسید. یک‌سال قبل‌تر یعنی سال‌۹۶ وضعیت متفاوت بود.

در این سال شرایط عمومی اقتصاد کشور نسبتا مطلوب بود، رشد اقتصادی مثبت، بازار ارز در ثبات نسبی و نرخ بیکاری و تورم هم رو به کاهش بود. البته نه در سال‌۹۶ و نه در هیچ دوره دیگری، فکری برای حل مشکلات کشور به عمل نیامد. سال ۹۸ با سیل آغاز شد و طبق آنچه وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرده، با تحریم‌های بیشتر ادامه می‌یابد.

طبیعی است که در سال ۹۸ هم پیش‌بینی وضعیت مطلوبی برای اقتصاد کشور وجود نداشته باشد ولی سوال مهم این است که آیا یک‌سال بد معنایش این است که ما در حال سقوط هستیم؟ همه اقتصادهای رو به توسعه و توسعه‌یافته مشابه این شرایط را تجربه کرده‌اند.

ترکیه به عنوان کشور همسایه ما حداقل ۲بار در بحران عظیم اقتصادی قرار گرفته است، ژاپن در دهه‌۷۰ به جایی رسید که هیچ‌کس انتظار بازگشت از این کشور را نداشت، آمریکا در سال‌های ابتدای قرن بیستم با بحران بانکی و ملک مواجه شد که تاثیرات بسیار مخربی روی این کشور برجا ‌‌گذاشت و حتی چین که اکنون قدرتی طراز اول در جهان است، حداقل ۲ مقطع بحران عظیم را تجربه کرده است.

آیا آنها قافیه را باختند؟ وضعیت هر ۴ کشور نشان می‌دهد که اتفاقا با قدرت بیشتری به صحنه بازگشتند. اما میان ما و آنها یک فرق است؛ اول اینکه آنها «‌می‌آموزند» و پس از آن برای حل مسئله «تصمیم» می‌گیرند.

در اقتصاد ایران هیچ‌گاه سعی نشده که از گذشته درسی گرفته شود و نمونه روشن اینکه دولت یازدهم و دوازدهم حاضر نشد پیش از بحران در مورد حذف رانت ارزی اقدام کند. حتی بعد از تجربه دلار، بازهم حاضر نیست اصلاحات در شیوه عرضه و قیمت سوخت را به انجام برساند.

با وجود هشدارهای همیشگی کارشناسان، نظام بانکی را سامان نداد و بازهم در شرایط وخیم تحریم‌ها نیز به سمتی نرفت که از پتانسیل کشورهای منطقه بیشترین بهره گرفته شود. فضای عمومی جامعه امروز منفی است و این نگاه در بخش اقتصادی بیشتر و عمیق‌تر است، اما مسئله این است که ما به عنوان جامعه اقتصادی باید مطالبه‌گر باقی بمانیم.

اگر قرار باشد که ما هم ناامید باشیم، چه توان و انگیزه‌ای این کشور را حفظ می‌کند و توسعه می‌دهد. جامعه اقتصادی کشور حق دارد‌ ناراحت باشد، ولی اجازه ندارد که افسرده شود. افسردگی گام اول شکست است. همه کارآفرینان، فعالان اقتصادی، تجار، صاحبان کسب‌و‌کار و اقتصاددانان هستند که در شکل‌گیری باور مردم نقش بازی می‌کنند.

بنابراین باید همگی امروز برای مردم وضعیت واقعی اقتصاد را ترسیم کنیم ولی همزمان راهکار ارائه دهیم و از آنها نیز بخواهیم که در فرآیندهای اصلاحی مشارکت داشته باشند. آینده تیره و تار ساختن، کار سختی نیست. اینکه بگوییم تمام شد و اکنون زمان سقوط است، یعنی پذیرفته‌ایم که نقشی در جامعه نداریم.

مسئولیت اجتماعی تنها کمک به محرومان و ساختن مدرسه و بیمارستان نیست. حفظ امید و نشاط هم نوعی دیگر از مسئولیت اجتماعی است. بهتر است در سال سخت‌۹۸ روحیه هم را تضعیف نکنیم، اگر از نارسایی‌ها می‌گوییم، از موفقیت‌ها هم حرف بزنیم و از همه مهم‌تر به دولت جرأت بدهیم و مطالبه‌گر باشیم که اصلاحات ساختاری اقتصادی صورت گیرد. راه توسعه ایران از بخش خصوصی می‌گذرد و از دل غم آینده هم کارآفرین فعال بیرون نمی‌آید.

۱ دیدگاه
  1. محسن کریمی می‌گوید

    “دولت یازدهم و دوازدهم حاضر نشد پیش از بحران در مورد حذف رانت ارزی اقدام کند”
    من فکر میکنم این کارشون اتفاقا درست بوده موقعی که بستر کشور آمادگی نداره برای چی باید این کار را بکنن از سال ۶۸ تا حالا چهار بار شوک نرخ ارز وارد شده به بهانه افزایش صادرات ولی نتیجه می تونید بررسی کنید ببینید چی شده تولید نابود شده و الان رکود عمیق تر شده
    قیمت سوخت و کلا قیمت های کلیدی مثل حامل های انرژی هم به مانند دلار هستند تا بستر آماده نباشه آزادسازی قیمت معنی نداره این کار هم سال ۹۰ ۹۱ انجام شده خود ایشون که میگن باید از گذشته درس بگیریم نتیجه آزادسازی اون سال ها رو باید بررسی کنن ببینن چی شده

    دستاوردهای دستکاری قیمت ارز و حامل های انرژی:

    https://fararu.com/fa/news/366359/%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%87-%DB%8C%D8%B9%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%B2
    “وی تاکید کرد: ما باید بعد از سی سال از خودمان بپرسیم دستاورد بازی با قیمت‌های کلیدی چه بود؟ اکنون نرخ بهره (یا بر حسب تعارف، همان نرخ سود بانکی) همواره دو تا سه برابر نرخ بهره دوران جنگ است. کیست که نداند در دوران نرخ بهره بالا، که شهید بهشتی آن را حاکمیت سرمایه می‌نامیدند، چه کسانی ضرر می‌کنند و چه کسانی ضرر می‌کنند؟ مدافعان افزایش نرخ ارز می‌گویند اگر نرخ ارز تثبیت شود انگیزه واردات افزایش می‌یابد درحالی‌که همین چند روز پیش، مهندس سیدمحمد بحرینیان که در دفتر پژوهش‌های اقتصاد و توسعه اتاق خراسان رضوی فعالیت می‌کنند، نتایج یک مطالعه فوق‌العاده را برای من فرستادند که نشان می‌داد اقتصاد ایران در طی ۵۰ سال اخیر، کمترین میزان وارداتش متعلق به دوران تثبیت نرخ ارز است. اما بیشترین میزان واردات که نماد تشدید وابستگی‌های ذلت‌آور ایران به دنیای خارج است دقیقا به دوره‌ای تعلق دارد که افزایش چشمگیر نرخ ارز صورت گرفته است. متاسفانه تریبون‌هایی که خودشان را وقف منافع ضد‌توسعه‌ای غیرمولدها کرده‌اند، دائم در حال دستکاری واقعیت هستند.”

    http://www.ires.ir/Contents/ContentDetails.aspx?CID=327
    “سهم واردات کالاهای سرمایه ای از کل واردات کالاهای ایران که در سال ۱۳۸۳ ، ۴۷ درصد بوده است در سال ۱۳۹۱ پس از شوک دوقلو به قیمت های کلیدی یعنی قیمت ارز و قیمت حامل های انرژی، به ۱۳ درصد رسیده است. یعنی گویی در دوره ۱۳۸۴ به رویه ای عمل کرده که فاتحه تولید صنعتی مدرن خوانده شود و اعماق وابستگی ایران مرزهای جدیدی را تجربه کند.”

    آدرسهای غلط و مسئولیت گریزیهای رندانه – نگاهی به نقش شوک درمانی در بحران سازی نقدینگی – پروفسور عباس شاکری
    https://www.alef.ir/files/archive/originals/2018/37/69306.pdf

    تبعات اقتصادی افزایش نرخ ارز بر تولید/ صنایع مادر کشور برای خارجی‌ها مادری می‌کنند
    https://www.farsnews.com/news/13970209000685/%D8%AA%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.